Amazonka

Iz Medžuviki, svobodnoj encyklopedije
Jump to navigation Jump to search
Amazonka podle Indiany, Peru

Amazonka (išp.: Amazonas; port.: Amazonas) jest rěka v Južnoj Amerikě, ktora jest najboljša rěka po objemu spusta vody v světu i ili najdolžějša abo druga najdolžějša rěka světa.[1][2]

Glavne vody rěky Apurimak na gorě Mismi okolo stolětja sčitali najdalekym iztočnikom Amazonky, dopoka raziskyvanje 2014 roka ne našlo jego v gorě Kordijera-Rumi-Kruz v glavnyh vodah rěky Mantaro v Peru.[3] Mantaro i Apurimak sjedinjajut se i s drugymi pritokami formovajut rěku Ukajali, ktora pozdněje strěčaje s rěkoju Maranjon vyše po vodotoku od Ikitosa (Peru), da by sformovati to, čto vse državy kromě Brazilije sčitajut glavnoju osnovoju Amazonky. Brazilcy imenujut sej děl rěkoju Solimojns vyše jej slivanja s Rio-Negro,[4] kde formuje to, čto brazilcy nazyvajut Amazonkoju v Shodkě rěk (port.: Encontro das Águas) v Manausu, najboljšem gradu na rěkě.

Pri srědnjem spustu okolo 209 000 kubovyh metrov v sekundu, priblizno 6 591 kubovyh kilometrov v rok, čto jest boljši čem naslědne 7 najboljših nezaležnyh rěk razom, Amazonka prědstavjaje 20% od globalnyh rěčnyh spustov v okean.[5] Kotlina Amazonky jest najboljša spustova kotlina v světu, s ploščeju v okolo 7 050 000 kvadratnyh kilometrov. Čest spustovoj kotliny rěky v Brazilijě jedino boljši, čem kotlina koj-nebud drugoj rěky. Amazonka vhode v Braziliju s petinoju od priliva, ktory ona konečno bude izpuščati v Atlantičny okean, jednako uže imaje boljši priliv, čem izpuščaje kaka-nebud druga rěka.[6][7]

Iztočniky[praviti | praviti kod]

  1. Amazon River (na anglijskom). Encyclopædia Britannica.
  2. What is the world's longest river (na anglijskom). National Geographic.
  3. Džejms Kontos, Nikolas Tripcevič. Correct placement of the most distant source of the Amazon River in the Mantaro River drainage. 2014
  4. Džejms Pen. Rivers of the World (na anglijskom). ABC-CLIO, 2001
  5. Rodrigo Leau Mura i druge. An extensive reef system at the Amazon River mouth (na anglijskom). Science Advances, 2016
  6. Tom Sterling. Der Amazonas (na němečskom). Time-Life Bücher, 1979
  7. Najdžel Smit. Amazon Sweet Sea: Land, Life, and Water at the River's Mouth (na anglijskom). University of Texas Press, 2003

Vněšnje linky[praviti | praviti kod]