Sbornik:Česte pytanja (Roberto Lombino)

Iz Medžuviki, svobodnoj encyklopedije
Jump to navigation Jump to search
This text is published in Medžuviki library under the terms of fair use.

It is not released under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 license until its authors will explicitly say so.

⁘ FAQ/Česte pytanja ⁘
Avtor: Roberto Lombino
Prěvod:
Ine: iz glavnoj medžuslovjanskoj grupy na Facebooku, pomoćny tekst k novym členam grupy


Niže prědkladaju odgovory na několiko često zadavanyh pytanij v grupě.

Kako se naučiti medžuslovjansky jezyk (dalje MS)?
Nažalost na sejčas ne jestvuje učebnik dlja Slovjanov. Osnovoju vam mogut byti dvě stranice pisane na anglijskom: http://steen.free.fr/interslavic/ i http://interslavic-language.org/ Tamo najdete informacije o jezyku, gramatiku, slovnik, priměrne teksty i takože link na knigu o MS, ktora jest napisana dlja ne-Slovjanov i na anglijskom jezyku.
Momentalno jest tvorjeny novy slovnik s avtomatičnym prěvodom na několiko jezykov i drugymi pomočnymi orudjami: http://interslavic-dictionary.com/
Druge priměrne teksty najdete napr. takože na tutyh dvoh stranicah.
Medžuviki: https://isv.miraheze.org/
Sbornik tekstov: https://isv.miraheze.org/wiki/Sbornik:Glavna_stranica
Tu v grupě se takože često piše na MS, no ne berite našu grupu kako normu, zatože mnogo ljudij tu piše nemnogo po svojih pravilah, tako, kako oni videt MS. Vy sami věrojetno s vrěmenom najdete, čto se vam v MS navidi najvyše, a čto menje. Kromě togo s pomočju MS počnete vyše ili menje postupno razuměti druge slovjanske jezyky.

Često vidžu posty s mnogymi diakritičnymi ili čudnymi znakami. Čto to jest?
MS se piše latiniceju ili kiriliceju. Imaje dva uravnje pravopisa, ktore sut sobě ravne: oproščeny i standardny. Standardny pravopis imaje dva dodatočne znaky: lat. Ě/Y, kir. Є/Ы. Jestli ne znajete ili ne razumějete iz svojego jezyka, kde něktory iz njih pisati, pišite na jihnom městu lat. E/I, kir. Е/И, čto jest oproščeny pravopis. Latinica imaje ješče tretji uravenj: razširjeny/etimologičny pravopis, ktory koristimo napr. v slovniku. Čim bogatějši pravopis, tym vyše razumivo tym, ktori imajut v svojem jezyku vyše zvukov, ktore sut se v tečenju razvoja slovjanskyh jezykov različno proměnili, no iz drugoj strany menje razumivo i vyše čudno tym, ktore te zvuky ne znajut/ne imajut.
V latinici sut to najčestěje diakritične znaky (v standardnom Ě Y, v razširjenom Å, Đ, Ę, Ų i druge). Jestli je ne znajete iz svojih jezykov, čitajte je kako bez diakritiky (izključenja: Y čitajte kako I, Ć kako Č, Đ kako DŽ).
V kirilici latinskomu Y odpovědaje russka bukva Ы, latinskomu Ě ukrajinska bukva Є (historično jest to byla kirilska bukva Ѣ, no tu dnes znaje malo ljudij i jejny izgled ne jest intuicijno tako dobro razumivy).
Jestli ne znajete, kde něktory iz tutyh znakov pisati, ne jest to problem. Pišite, kako jest vam udobno, i prosto se naučite čitati razširjenu latinicu, ničto vyše ne jest neobhodno. Razširjenu kirilicu tu takože něktori koristet, no ona v praktičnoj komunikaciji ne imaje veliky smysl, bo sodrživaje mnogo staroslovjanskyh bukv neznajemyh dnešnym čitateljam, zato se ju ne trěbujete učiti čitati, jestli ne hočete.
V fajlah grupy možete najdti takože dokument Naučny pravopis.docx s objasnjenjem, čemu vsjaky znak iz razširjenogo pravopisa služi.
Dodanje k razširjenomu pravopisu (početok januara 2020): Iz praktiky v grupě jesmo primětili, že pisanje razširjenym pravopisom često nažalost dělaje haos novym členam. MS jest iz jednoj strany jezyk, iz drugoj strany sistem pravil, kako govoriti razumivo drugym Slovjanam, i v tutom sistemu sut jedino prěporučenja/rekomendacije. Kako jest očevidno, bolšest ljudij očekuje jezyk s stalymi pravilami, prěvelika svoboda jim ne jest praktična, no kogda se oni vyše naučet MS, često počinajut viděti povezanja medžu slovjanskymi jezykami i togda može byti razširjeny pravopis dobry napr. k približanju MS k jezyku drugoj strany razgovora (vyše o tom najdete na glavnoj stranici MS v čestah o pravopisu i flavorizaciji). Blagodareči tutomu sistematičnomu podhodu jest byl MS vsegda zajmlivy ljudam, ktori se zajmajut slovjanskymi jezykami, i něktori iz njih ne sut vsegda soglasni s našimi razrěšenjami v MS, no kako jest spomneno vyše, praktika pokazuje, že prinajmenje na osnovnom uravnju jest ljudam vse ravno: oni hotet jezyk s stalymi pravilami i to jest nam očevidno dobro razumivo. Dopoka ne jest dobry kurs dlja Slovjanov i mnogi ljudi videt MS glavno v tutoj grupě, prosimo vas, ktori razširjeny pravopis uže znajete, pišite tu bez naučnyh znakov i ne otežajte drugym učenje MS, oni sami si toj razširjeny pravopis najdut, jestli budut hotěti ili potrěbovati.
Primětka na osnově čestoj pogrěšky Poljakov i drugyh, ktori znajut poljsky jezyk: !Znaky Ę/Ѧ i Ų/Ѫ NE SUT NOSOVE ZVUKY! Sut to DAVNE nosove zvuky, no v bolšesti slovjanskyh jezykov kromě poljskogo i kašubskogo se nosovo ne izgovarjajut. Zato takože rekomendovany izgovor, jestli je hočete v govoru različati, jest slědujuči: Ę/Ѧ jest kratky zvuk medžu A i E kako slovačsko Ä (ili medžu JA i JE), zatože v južnyh jezykah jest to E, a v voztočnyh JA, napr. jazyk/jezik itd. Može (no ne trěbuje) smekčati prědhodny soglasnik. Podobno Ų/Ѫ jest kratky zvuk medžu O i U (zatvorjeno kratko O), zatože v bolšesti jezykov jest to U, no napr. v slovenskom O, a v češskom poněkogda OU (ruka/roka, suditi/soditi/soudit itd.). Priměry: vęzati/вѧзати = standardny izgovor: vezati, razširjeny izgovor: väzati ili vjäzati, rųka/рѫка = standardny izgovor: ruka, razširjeny izgovor: ro/uka. Nosovy izgovor tutyh zvukov jest menje razumivy tym, ktori je ne znajut, a znaje je menšinstvo (glavno Poljaki i Kašubi, nikto drugy).

Kako pisati MS na mojej klaviaturě, jestli ne imaju vse potrěbne znaky?
Najprvo vobče: Standardnu medžuslovjansku latinicu imaje češska klaviatura, a oproščenu takože hrvatska, srbska i slovenska. Na sistemu Windows jest litera Ě na vsih tutyh trěh, prosto jest trěba natisknuti pravy/děsny Alt s nomerom 2 iz reda nad literami, a potom E/e, napiše se Ě/ě). Oproščena medžuslovjanska kirilica jest na srbskoj kiriličnoj klaviaturě, a k standardnoj kirilici sut potrěbne ješče bukvy Ы iz russkogo i Є iz ukrajinskogo.
Dalše možne razrěšenja:
Jestli imajete Windows, pogledajte tu: http://tyflonet.com/siciliano/klaviatury/
Na sistem Android jest razrěšenje v klaviaturě GBoard. Cělu MS latinicu v njej imaje klaviatura medžunarodnoj latinice (najčestěje pod nazvanjem „latinica“, no napr. na poljsky prěvedena kako „alfabet”). Izključenjem jest bukva Ȯ, ktoru najdete na klaviaturě dlja livonskogo jezyka. MS kirilicu imaje klaviatura dlja crkovnoslovjanskogo, no na njej jest lučše pisati ЛЬ НЬ na městu Љ Њ, zatože ona jednu iz tutyh dvoh bukv ne imaje, ili jest vam trěba prěključati se radi toj jednoj bukvy na srbsku kirilicu.
K pisanju kiriliceju možete upotrěbiti takože klaviaturu Multiling O Keyboard s jednym iz slědujučih razkladov. Linky otvarjajte v telefonu po instalaciji klaviatury i potom kliknite na pritisk Apply. Tute klaviatury sodrživajut vse kirilske bukvy iz živyh slovjanskyh jezykov i vsih uravnjev MS kirilice.
ЈЦУКЕН (razklad dlja voztočnyh Slovjanov): https://bit.ly/2NSMxdC
ЉЊЕРТЗ (razklad dlja Srbov i Makedoncev): https://bit.ly/37frqto
ЯВЕРТЪ (razklad dlja Bulgarov): https://bit.ly/2XwwTbb
ѢЬЕРТЫ (razklad dlja tyh, ktori pišut latiniceju, blizky komputerovoj klaviaturě QWERTY): https://bit.ly/2prMdcr
Na sistemu Linux sut mnoge diakritiky na latiničnyh klaviaturah s klavišem Compose Key, a na sistemu Mac jest několiko medžunarodnyh klaviatur, kde je takože najdete (napr. ABC Extended).
Znaky standardnoj MS kirilice najdete takože na russkyh i podobnyh klaviaturah s bukvami iz drugyh slovjanskyh kirilic (napr. na sistemu Mac jest to russka standardna i fonetična, bělorusska i ukrajinska klaviatura).
Na sistemu iOS jest trěba k razširjenoj latinici prěključati češsku, hrvatsku i litovsku klaviaturu (na češskoj jest bolšest bukv, no na hrvatskoj jest Đ i na litovskoj Ų), a bukvu Ȯ tamo věrojetno vobče ne napišete (možete togda pisati jejny variant iz starějšego razširjenogo pravopisa, Ò, ili ju ne pisati vobče). Jestli ne hočete na sistemu iOS prěključati klaviatury k pisanju kiriliceju, možete pisati ukrajinskoju klaviaturoju tako: І na městu Ј, ЛЬ НЬ na městu Љ Њ, a Ы se vam pojavi po pridržanju bukvy І.
Očevidno jest možno pisati takože v zavisnosti od vašej klaviatury: napr. Poljaki mogut pisati Č kako CZ, Š kako SZ, Ž kako ZS ili Ż, podobno voztočni Slovjani i Bulgari mogut pisati Й na městu Ј, Я Ю Є/Е И/І/Ї na městu ЈА/ЬА ЈУ/ЬУ ЈЕ/ЬЕ ЈИ/ЬИ itd. No pametajte, že to sut uže varianty pravopisa, ktore mogut pomenšati razumivost drugym.

Kako dodati novo slovo do slovnika?
Prosimo, dodavajte nove slova najlučše kako posty v drugoj, specialnoj grupě: http://facebook.com/groups/1933305396885265 i to po slědujučem šablonu. Prověrite, kako jest dano slovo v čto najvyše slovjanskyh jezykah iz tyh, ktore uvidite na spisku niže, dodajte je do njego i na konec dajte svoje prědloženje MS slova.

EN:


RU:
BY:
UA:
RUE:
PL:
CSB:
DSB:
HSB:
CZ:
SK:
SL:
HR,BS,SR:
MK:
BG:
CU:


MS:
I pod tym vaš komentar.

Tuta forma jest nam najvyše prěgledna i udobna – vse jest na jednom městu i v jednom formatu. Jestli ne najdete slovo v někakom jezyku, ne jest to veliky problem, ne vse jezyky imajut legko dostupne dobre slovniky.
Očevidno možete pisati prědloženja slov takože v drugoj formě, no jest menša šansa, že je primětimo.

Kako prědložiti izměnu v slovniku?
Jestli hočete prědložiti slovo na osnově razumivosti v jezykah, dodajte priměry na osnově šablona vyše. Jestli najdete pogrěšku, prosto o njej napišite, no jest dobro jasno napisati na početku napr. POGRĚŠKA V SLOVNIKU ili podobno, da byhmo lučše uviděli vaš post.

Vidžu na grupě post o slovjanskoj kulturě/jezykah napisany ne na MS jezyku. Čto dělati?
Na sejčas to ne jest veliky problem. Take posty često sodrživajut zajmlive informacije i mnogo členov ješče ne znaje MS, zato take posty sut cělkom v poredku.

Vidžu na grupě post na drugu temu, napisany ne na MS jezyku, ili kontroversijnu diskusiju (političnu, nacionalističnu itd.). Čto dělati?
Naglasite taky post administraciji, my jego prověrimo i pomyslimo, čto dalje.

Želaju vsim prijetno besědovanje i učenje se MS!