Seksualna orientacija

Iz Medžuviki, svobodnoj enciklopedije
Jump to navigation Jump to search

Seksualna orientacija jest postojanno čuvstveno, romantično i/abo seksualno pritegańje k ljudam inyh pola ili gendera, tyhže pola ili gendera, ili k obom polam ili k množstvu genderam. Tute pritegańja obyčno opisyvajut pod kategorijami heteroseksualnost, homoseksualnost i biseksualnost,[1][2][3] a aseksualnost (odsutstvo seksualnogo pritegańja) inogdy opoznajut kako 4. kategoriju.[4][5]

Tute kategorije sut aspekty vyše njuansnoj prirody seksualnoj identičnosti i terminologije.[3] Napriklad, ljudi mogut koristati ine označeńja, take kako panseksualnost,[3][6] ili ne koristati jih sovsim.[1] Suglasno Amerikanskomu psihologičnomu svezu, seksualna orientacija «takože opisyvaje čutje človeka o svojej identičnosti na osnově tutogo pritegańja, svezano vodžeńje i členstvo v občině s inymi, kto děli tako pritegańje».[1][7] Izrazy «androfilija» i «ginefilija» koristajut v bihejvioralnoj naukě dlja opisańja seksualnoj orientacije alternativno dvojčanomu gendernomu opisu. Androfilija opisyvaje seksualno pritegańje k mužstvu, ginefilija opisyvaje seksualno pritegańje k ženstvu.[8] Izraz «seksualno prědpočitańje» prěkryvaje se osnovno s seksualnoj orientacijeju, ale obyčno jego razraznjajut v psihologiji.[9] Osoba, ktora identifikovaje biseksualno, napriklad, može prědpočitati jedin pol inomu.[10] «Seksualno prědpočitańje» takože može prědkladati čest dobrovojnogo izbora,[9][11][12] a seksualnu orientaciju po naučnomu konsensusu jest nemožno izbrati.[13][14][15]

Naučniki ne vědut točnoj pričiny seksualnoj orientacije, ale oni myslet, čto teoretično ju poradžaje složeno vzajemodějstvo genetičnyh, hormonalnyh i obsrědinnyh vlivov.[13][14][16] Hot nijedna teorija o pričinah seksualnoj orientacije i ne imaje širokogo podpora, naučniki prědpočitajut osnovane na biologiji teorije.[13] Jest značno vyše dokazov v podpor nespoločnyh, biologičnyh pričin seksualnoj orientacije, čim v podpor spoločnyh, osoblivo dlja mužev.[17][18][19] Nemaje silnyh dokazov vlivu vozpitańja ili ranjih dětskyh prěživanij na seksualnu orientaciju.[20] Srěd raznyh kultur množinstvo ljudij sut heteroseksualni, a menšinstvo jest homoseksualno ili biseksualno.[17][18][19] Seksualna orientacija člověka može byti kdekoli na kontinuumu, od izključiteljnogo pritegańja k protivleglomu polu do izključiteljnogo pritegańja k svojemu polu.[1]

Seksualnu orientaciju razgledajut glavno v biologiji, nevronaukě i psihologiji (vključajuči seksologiju), ale ona jest takože prědmetna oblast v sociologiji, historiji i pravu.[21]

Iztočniky[praviti | praviti kod]

  1. a b c d "Sexual Orientation & Homosexuality" (na anglijskom). American Psychological Association. 2020. Data dostupa: 6 februara 2020.
  2. "Sexual Orientation" (na anglijskom). American Psychiatric Association. Bylo arhivovano iz iztočnika 22 julija 2011. Data dostupa: 1 januara 2013.
  3. a b c "Definitions Related to Sexual Orientation and Gender Diversity in APA Documents" (PDF) (na anglijskom). American Psychological Association. 2015. str. 6. Data dostupa: 6 februara 2020.
  4. Marshall Cavendish Corporation, red. (2009). "Asexuality". Sex and Society (na anglijskom). 2. Marshall Cavendish. str. 82–83. ISBN 978-0-7614-7905-5. Data dostupa: 2 februara 2013.
  5. Bogaert, AF (aprilja 2015). "Asexuality: What It Is and Why It Matters". The Journal of Sex Research (na anglijskom). 52 (4): 362–379. doi:10.1080/00224499.2015.1015713. PMID 25897566. S2CID 23720993.
  6. Firestein, Beth A. (2007). Becoming Visible: Counseling Bisexuals Across the Lifespan (na anglijskom). Columbia University Press. str. 9. ISBN 978-0-231-13724-9. Data dostupa: 3 oktobra 2012.
  7. "Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365(...) – APA California Amicus Brief — As Filed" (PDF) (na anglijskom). str. 30. Data dostupa: 13 mareca 2013.
  8. Johanna Schmidt (2010). Migrating Genders: Westernisation, Migration, and Samoan Fa'afafine (na anglijskom). Ashgate Publishing. str. 45. ISBN 978-1-4094-0273-2.
  9. a b "Avoiding Heterosexual Bias in Language" (PDF) (na anglijskom). American Psychological Association. Data dostupa: 19 julija 2011.
  10. Rosario, M.; Schrimshaw, E.; Hunter, J.; Braun, L. (2006). "Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time". Journal of Sex Research (na anglijskom). 43 (1): 46–58. doi:10.1080/00224490609552298. PMC 3215279. PMID 16817067.
  11. Friedman, Lawrence Meir (1990). The republic of choice: law, authority, and culture (na anglijskom). Harvard University Press. str. 92. ISBN 978-0-674-76260-2. Data dostupa: 8 januara 2012.
  12. Heuer, Gottfried (2011). Sexual revolutions: psychoanalysis, history and the father (na anglijskom). Taylor & Francis. str. 49. ISBN 978-0-415-57043-5. Data dostupa: 8 januara 2011.
  13. a b c Frankowski BL; American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence (2004). "Sexual orientation and adolescents". Pediatrics (na anglijskom). 113 (6): 1827–32. doi:10.1542/peds.113.6.1827. PMID 15173519.
  14. a b Mary Ann Lamanna; Agnes Riedmann; Susan D Stewart (2014). Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society (na anglijskom). Cengage Learning. str. 82. ISBN 1305176898. Data dostupa: 11 februara 2016.
  15. Gloria Kersey-Matusiak (2012). Delivering Culturally Competent Nursing Care (na anglijskom). Springer Publishing Company. str. 169. ISBN 0826193811. Data dostupa: 10 februara 2016. Most health and mental health organizations do not view sexual orientation as a 'choice.'
  16. Gail Wiscarz Stuart (2014). Principles and Practice of Psychiatric Nursing (na anglijskom). Elsevier Health Sciences. str. 502. ISBN 032329412X. Data dostupa: 11 februara 2016.
  17. a b Bailey JM, Vasey PL, Diamond LM, Breedlove SM, Vilain E, Epprecht M (2016). "Sexual Orientation, Controversy, and Science". Psychological Science in the Public Interest (na anglijskom). 17 (21): 45–101. doi:10.1177/1529100616637616. PMID 27113562.
  18. a b LeVay, Simon (2017). Gay, Straight, and the Reason Why: The Science of Sexual Orientation (na anglijskom). Oxford University Press. ISBN 9780199752966.
  19. a b Balthazart, Jacques (2012). The Biology of Homosexuality (na anglijskom). Oxford University Press. ISBN 9780199838820.
  20. "Submission to the Church of England's Listening Exercise on Human Sexuality" (na anglijskom). The Royal College of Psychiatrists. Data dostupa: 13 junija 2013.
  21. Cruz, David B. (1999). "Controlling Desires: Sexual Orientation Conversion and the Limits of Knowledge and Law" (PDF). Southern California Law Review (na anglijskom). 72 (5): 1297–400. PMID 12731502. Bylo arhivovano iz iztočnika (PDF) 19 septembra 2017. Data dostupa: 21 maja 2015.

Vněšnje linky[praviti | praviti kod]